CPAP: Bị ngưng thở khi ngủ có nên dùng không?

Ngủ ngáy to, giật mình tỉnh giấc, sáng dậy mệt mỏi hoặc buồn ngủ ban ngày có thể là dấu hiệu của ngưng thở khi ngủ. Vậy bị ngưng thở khi ngủ có nên dùng máy CPAP không? Câu trả lời là có thể cần, nhưng phải dựa trên kết quả chẩn đoán, mức độ bệnh và hướng dẫn từ bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu khi nào nên dùng CPAP, trường hợp nào chưa nên tự ý dùng và cách chọn máy phù hợp.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ.

Ngưng thở khi ngủ là gì?

Định nghĩa ngưng thở khi ngủ

Ngưng thở khi ngủ là tình trạng hơi thở bị ngừng hoặc giảm nhiều lần trong lúc ngủ. Mỗi lần ngưng thở hoặc giảm thở có thể làm lượng oxy trong máu giảm, khiến não phải “đánh thức” cơ thể để thở lại. Người bệnh có thể không nhớ mình đã tỉnh giấc, nhưng giấc ngủ bị chia nhỏ nhiều lần trong đêm. 

Vì vậy, dù ngủ đủ giờ, họ vẫn có thể cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày hoặc khó tập trung. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ mà còn có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nếu kéo dài và không được kiểm soát đúng cách.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là gì?

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, còn gọi là OSA, là dạng ngưng thở khi ngủ thường gặp. OSA xảy ra khi đường thở trên bị hẹp hoặc tắc tạm thời trong lúc ngủ. Khi ngủ sâu, các mô mềm vùng hầu họng có thể giãn ra. Ở một số người, sự giãn này làm đường thở bị thu hẹp, khiến không khí đi qua khó khăn hơn. Nếu đường thở bị tắc nhiều, hơi thở có thể ngừng trong một khoảng thời gian ngắn rồi sau đó người bệnh giật mình hoặc thở mạnh trở lại.

Đây là lý do người bị OSA thường có biểu hiện ngủ ngáy to, thở ngắt quãng, thở hổn hển hoặc hay thức giấc giữa đêm.

Dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ

Bạn nên nghĩ đến nguy cơ ngưng thở khi ngủ nếu có các dấu hiệu sau:

• Ngủ ngáy to, kéo dài nhiều năm.
• Người nhà thấy có lúc ngưng thở khi ngủ.
• Hay giật mình tỉnh giấc, thở hổn hển vào ban đêm.
• Sáng dậy đau đầu, khô miệng hoặc mệt mỏi.
• Buồn ngủ ban ngày dù đã ngủ đủ giờ.
• Dễ mất tập trung, giảm trí nhớ, uể oải khi làm việc.
• Tăng huyết áp khó kiểm soát.
• Thừa cân, béo phì hoặc vòng cổ lớn.

Không phải ai ngủ ngáy cũng bị ngưng thở khi ngủ. Tuy nhiên, nếu ngủ ngáy đi kèm mệt mỏi ban ngày, đau đầu buổi sáng hoặc có cơn ngưng thở được người nhà ghi nhận, người bệnh nên được kiểm tra giấc ngủ để đánh giá chính xác hơn.

Máy CPAP là gì?

Định nghĩa máy CPAP

CPAP là viết tắt của Continuous Positive Airway Pressure, nghĩa là áp lực đường thở dương liên tục. Máy CPAP là thiết bị tạo ra luồng khí có áp lực ổn định, đưa qua dây thở và mặt nạ đến đường thở của người dùng trong lúc ngủ. Áp lực khí này giúp giữ đường thở mở, hạn chế tình trạng hẹp hoặc tắc nghẽn đường thở khi ngủ.

CPAP thường được sử dụng cho người bị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, đặc biệt khi người bệnh được chẩn đoán OSA và có chỉ định phù hợp.

Máy CPAP hoạt động như thế nào?

Máy CPAP hoạt động khá đơn giản. Thiết bị lấy không khí từ môi trường xung quanh, đưa qua bộ lọc, sau đó tạo áp lực khí theo mức đã được cài đặt. Luồng khí đi qua dây thở và được đưa đến người dùng thông qua mặt nạ mũi, mặt nạ mũi-miệng hoặc đệm mũi.

Áp lực khí từ máy CPAP hoạt động giống như một “nẹp khí”, giúp đường thở không bị xẹp xuống trong lúc ngủ. Khi đường thở được giữ mở, người bệnh có thể thở ổn định hơn, giảm tình trạng ngưng thở hoặc giảm thở do tắc nghẽn.

Hiệu quả của CPAP phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ bệnh, áp lực cài đặt, loại mặt nạ, khả năng thích nghi và việc sử dụng máy đều đặn mỗi đêm.

CPAP có phải máy thở không?

CPAP là thiết bị hỗ trợ thở không xâm lấn, nhưng không giống máy thở xâm lấn trong hồi sức cấp cứu. Người dùng CPAP vẫn tự thở, còn máy hỗ trợ bằng cách tạo áp lực khí để giữ đường thở thông thoáng.

CPAP cũng không phải máy tạo oxy. Máy CPAP thường sử dụng không khí phòng và tạo áp lực khí, trong khi máy tạo oxy tạo ra oxy nồng độ cao cho người có tình trạng thiếu oxy theo chỉ định. Hai thiết bị này có mục đích khác nhau và không nên tự ý thay thế cho nhau.

Bị ngưng thở khi ngủ có nên dùng máy CPAP không?

Khi nào nên dùng máy CPAP?

Người bị ngưng thở khi ngủ có thể nên dùng máy CPAP nếu đã được chẩn đoán OSA và có chỉ định phù hợp. CPAP thường được cân nhắc nhiều hơn ở người có ngưng thở khi ngủ mức độ trung bình đến nặng, có triệu chứng rõ hoặc bị ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống. Máy CPAP có thể giúp giữ đường thở mở trong khi ngủ, từ đó hỗ trợ kiểm soát các cơn ngưng thở, giảm thức giấc ban đêm và cải thiện cảm giác tỉnh táo vào ban ngày.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ ngủ ngáy là phải dùng CPAP. Ngủ ngáy có thể do nhiều nguyên nhân như nghẹt mũi, viêm mũi xoang, cấu trúc vùng mũi họng, thừa cân hoặc thói quen sinh hoạt. Vì vậy, người bệnh cần được đánh giá đúng nguyên nhân trước khi quyết định dùng máy.

Vì sao nên đo giấc ngủ trước khi dùng CPAP?

Đo giấc ngủ giúp xác định người bệnh có bị ngưng thở khi ngủ hay không, mức độ nặng nhẹ ra sao và có cần dùng CPAP hay không.

Một số chỉ số thường được đánh giá gồm:

• AHI, tức số lần ngưng thở hoặc giảm thở trung bình mỗi giờ ngủ.
• SpO₂, tức độ bão hòa oxy trong máu.
• Số lần giảm oxy trong đêm.
• Mức độ ngáy.
• Nhịp tim khi ngủ.
• Chất lượng giấc ngủ tổng thể.

Dựa trên kết quả này, bác sĩ hoặc nhân viên chuyên môn có thể tư vấn người bệnh nên dùng CPAP, APAP, BiPAP, dụng cụ nha khoa, thay đổi lối sống hoặc giải pháp khác.

Việc tự mua máy CPAP khi chưa đo giấc ngủ có thể dẫn đến chọn sai máy, sai mặt nạ hoặc sai mức áp lực, làm người bệnh khó chịu và không đạt hiệu quả mong muốn.

Khi nào người bị ngưng thở khi ngủ nên cân nhắc CPAP?

Ngưng thở khi ngủ mức độ trung bình đến nặng

Người có chỉ số ngưng thở khi ngủ ở mức trung bình đến nặng thường cần được tư vấn điều trị nghiêm túc hơn. Trong nhiều trường hợp, CPAP là một trong những lựa chọn được cân nhắc để kiểm soát các cơn ngưng thở trong lúc ngủ.

Nếu tình trạng ngưng thở lặp lại nhiều lần mỗi đêm, oxy máu giảm hoặc người bệnh có triệu chứng rõ, việc trì hoãn đánh giá và điều trị có thể khiến sức khỏe bị ảnh hưởng lâu dài.

Buồn ngủ ban ngày, mệt mỏi kéo dài

Một dấu hiệu đáng chú ý của ngưng thở khi ngủ là buồn ngủ ban ngày dù đã ngủ đủ thời gian. Người bệnh có thể dễ ngủ gật khi ngồi yên, làm việc, học tập hoặc thậm chí khi lái xe.

Tình trạng mệt mỏi kéo dài, giảm tập trung, đau đầu buổi sáng cũng có thể liên quan đến giấc ngủ bị gián đoạn nhiều lần trong đêm. Nếu các biểu hiện này đi kèm ngủ ngáy to hoặc cơn ngưng thở khi ngủ, người bệnh nên được kiểm tra và cân nhắc CPAP nếu có chỉ định.

Ngủ ngáy kèm cơn ngưng thở được người nhà ghi nhận

Nhiều người bị ngưng thở khi ngủ không tự biết mình có cơn ngưng thở. Người phát hiện thường là vợ, chồng hoặc người thân ngủ cùng phòng.

Nếu người nhà nhận thấy bạn ngáy to, có lúc im bặt, ngưng thở, sau đó thở hổn hển hoặc giật mình, đây là dấu hiệu không nên xem nhẹ. Trong trường hợp này, nên đo giấc ngủ để xác định mức độ bệnh và xem có cần dùng máy CPAP hay không.

Có bệnh nền liên quan

Người có tăng huyết áp, béo phì, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa hoặc đái tháo đường nếu kèm triệu chứng nghi ngờ ngưng thở khi ngủ nên được đánh giá kỹ hơn.

Ngưng thở khi ngủ không được kiểm soát có thể làm giấc ngủ kém chất lượng và liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe. Với nhóm có bệnh nền, việc phát hiện và kiểm soát OSA đúng cách càng quan trọng.

5 Lợi ích của máy CPAP với người ngưng thở khi ngủ

1. Giữ đường thở mở trong khi ngủ

Lợi ích quan trọng nhất của CPAP là giúp duy trì đường thở trên mở trong lúc ngủ. Khi đường thở không bị xẹp hoặc tắc nghẽn, không khí lưu thông ổn định hơn, từ đó giảm các cơn ngưng thở hoặc giảm thở do tắc nghẽn.

2. Giảm ngáy do tắc nghẽn đường thở

Ngáy thường xảy ra khi luồng khí đi qua đường thở bị hẹp, làm mô mềm vùng họng rung lên. Khi CPAP giúp giữ đường thở thông thoáng, tiếng ngáy do tắc nghẽn có thể giảm rõ ở nhiều người.

Tuy nhiên, nếu ngáy do nguyên nhân khác, người bệnh vẫn cần được đánh giá riêng để có hướng xử lý phù hợp.

3. Cải thiện chất lượng giấc ngủ

Người bị ngưng thở khi ngủ thường có giấc ngủ bị chia nhỏ nhiều lần. Dù không nhớ mình đã thức giấc, cơ thể vẫn không được nghỉ ngơi trọn vẹn.

Khi dùng CPAP đúng cách, người bệnh có thể ngủ liền mạch hơn, ít tỉnh giấc hơn và cảm thấy tỉnh táo hơn vào buổi sáng. Một số người nhận thấy giảm đau đầu buổi sáng và bớt mệt mỏi sau một thời gian sử dụng đều đặn.

4. Giảm mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày

Khi các cơn ngưng thở được kiểm soát tốt hơn, người bệnh có thể giảm buồn ngủ ban ngày, cải thiện khả năng tập trung và làm việc hiệu quả hơn.

Đây là lợi ích rất quan trọng với người thường xuyên lái xe, vận hành máy móc hoặc làm công việc cần sự tỉnh táo cao.

5. Hỗ trợ kiểm soát rủi ro sức khỏe liên quan

Ngưng thở khi ngủ nếu kéo dài có thể liên quan đến tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa và nguy cơ tai nạn do buồn ngủ ban ngày.

CPAP không phải phương pháp “chữa khỏi mọi nguyên nhân”, nhưng khi được chỉ định đúng và sử dụng đều đặn, thiết bị này có thể hỗ trợ kiểm soát tình trạng ngưng thở khi ngủ, góp phần cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Trường hợp nào chưa nên tự ý dùng CPAP?

Chưa được chẩn đoán ngưng thở khi ngủ

Không nên tự mua CPAP chỉ vì ngủ ngáy hoặc ngủ không ngon. Trước tiên, người bệnh cần xác định có bị ngưng thở khi ngủ hay không, mức độ ra sao và nguyên nhân liên quan là gì. Nếu chưa có chẩn đoán, việc dùng máy có thể không cần thiết hoặc không đúng vấn đề đang gặp phải.

Có COPD, suy hô hấp hoặc nghi ngờ ứ CO₂

Người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, suy hô hấp, nghi ngờ ứ CO₂ hoặc cần oxy liệu pháp nên được đánh giá kỹ trước khi dùng CPAP. Một số trường hợp có thể cần BiPAP, oxy hoặc giải pháp hỗ trợ hô hấp khác thay vì CPAP đơn thuần. Vì vậy, nhóm người bệnh này không nên tự ý chọn máy.

Có bệnh tim mạch phức tạp

Người có bệnh tim mạch nặng hoặc tình trạng sức khỏe không ổn định nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng CPAP. Việc điều trị ngưng thở khi ngủ ở nhóm này cần được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe tổng thể.

Không biết chọn mặt nạ và áp lực phù hợp

Mặt nạ không phù hợp có thể gây rò khí, đau vùng tiếp xúc, khô mắt, khó ngủ hoặc làm giảm hiệu quả sử dụng máy. Áp lực không phù hợp cũng có thể khiến người bệnh khó chịu, đầy hơi hoặc không kiểm soát tốt cơn ngưng thở.

Vì vậy, người dùng nên được hướng dẫn chọn mặt nạ, lắp máy, vệ sinh thiết bị và theo dõi trong quá trình sử dụng.

Dùng máy CPAP có khó không?

Cảm giác thường gặp khi mới dùng CPAP

Người mới dùng CPAP có thể cần thời gian làm quen. Một số cảm giác thường gặp gồm:

• Cảm thấy lạ khi đeo mặt nạ.
• Khô mũi hoặc khô họng.
• Cấn mặt nạ.
• Rò khí quanh mặt nạ.
• Khó ngủ trong vài đêm đầu.
• Cảm giác áp lực khí khi thở.
• Đầy hơi ở một số người.

Những vấn đề này khá thường gặp trong giai đoạn đầu và không có nghĩa là CPAP không phù hợp. Phần lớn có thể cải thiện bằng cách điều chỉnh mặt nạ, áp lực, độ ẩm hoặc cách sử dụng.

Cách giúp người bệnh dễ thích nghi hơn

Để dễ làm quen với CPAP, người bệnh nên chọn đúng loại mặt nạ, chỉnh dây đeo vừa đủ, không quá chặt. Nếu bị khô mũi hoặc khô họng, có thể dùng bình tạo ẩm theo hướng dẫn.

Một số máy có chế độ ramp, giúp áp lực tăng dần khi mới bắt đầu ngủ, tạo cảm giác dễ chịu hơn. Người mới dùng cũng có thể tập đeo mặt nạ khi còn thức, ví dụ trong lúc đọc sách hoặc xem tivi, để giảm cảm giác khó chịu khi ngủ.

Nếu bị rò khí, đau mặt, khó thở hoặc ngủ kém kéo dài, nên liên hệ kỹ thuật viên để kiểm tra lại mặt nạ và thông số máy, không nên tự ý bỏ dùng hoặc tự chỉnh áp lực.

Cách chọn máy CPAP phù hợp

Dựa vào kết quả đo giấc ngủ

Máy CPAP nên được chọn dựa trên kết quả đo giấc ngủ và tình trạng cụ thể của người bệnh. Kết quả này giúp xác định mức độ OSA, tình trạng giảm oxy và nhu cầu áp lực hỗ trợ. Đây là bước quan trọng để tránh chọn sai máy hoặc dùng máy không phù hợp.

Dựa vào loại máy

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được tư vấn CPAP, APAP hoặc BiPAP.

• CPAP tạo một mức áp lực cố định.
• APAP tự động điều chỉnh áp lực trong một khoảng cài đặt.
• BiPAP tạo hai mức áp lực khác nhau khi hít vào và thở ra.

Không phải máy đắt hơn luôn tốt hơn. Máy phù hợp nhất là máy đáp ứng đúng tình trạng hô hấp, thói quen ngủ và khả năng thích nghi của người bệnh.

Dựa vào mặt nạ

Mặt nạ ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả dùng CPAP. Một số người phù hợp với mặt nạ mũi, một số cần mặt nạ mũi-miệng, một số có thể dùng đệm mũi. Nếu mặt nạ quá chật, người bệnh có thể đau mặt. Nếu quá lỏng, máy dễ rò khí. Vì vậy, nên thử và được hướng dẫn chọn loại mặt nạ phù hợp với khuôn mặt, tư thế ngủ và thói quen thở.

Dựa vào dịch vụ kỹ thuật

Với thiết bị hô hấp tại nhà, dịch vụ kỹ thuật rất quan trọng. Người bệnh nên ưu tiên đơn vị cung cấp thiết bị chính hãng, có bảo hành rõ ràng, có phụ kiện thay thế và có kỹ thuật viên hướng dẫn sử dụng. Ngoài ra, trong quá trình dùng máy, người bệnh có thể cần hỗ trợ kiểm tra rò khí, vệ sinh thiết bị, thay mặt nạ, thay lọc khí hoặc điều chỉnh cài đặt theo hướng dẫn chuyên môn.

Nếu bạn ngủ ngáy kéo dài, nghi ngờ ngưng thở khi ngủ hoặc chưa biết có nên dùng máy CPAP hay không, An Khánh Medical có thể hỗ trợ tư vấn giải pháp phù hợp. An Khánh Medical cung cấp máy CPAP/APAP, máy BiPAP, mặt nạ thở, phụ kiện, máy tạo oxy và dịch vụ đo đa ký giấc ngủ tại nhà. Đội ngũ kỹ thuật sẽ hỗ trợ lựa chọn thiết bị, hướng dẫn sử dụng và đồng hành trong quá trình chăm sóc hô hấp tại nhà.

AN KHÁNH MEDICAL 

Hotline: 0969.570.676

Địa chỉ: 18A Cách Mạng, Phường Phú Thọ Hòa, Hồ Chí Minh

Website: https://ankhanhmedical.vn/